Samenstelling van moedermelk: wat zit er in je moedermelk?

Moedermelk zit vol voedingsstoffen die je baby voeden en beschermen, maar wist je dat de samenstelling ervan verandert? Ontdek de moedermelkbestanddelen en hoe je melk verandert om aan de behoeften van je groeiende baby te voldoen.

Breast milk composition bottles

Zoals je wellicht verwacht, bevat je moedermelk elementaire essentiële ingrediënten zoals koolhydraten, proteïnen en vetten evenals water om je baby gehydrateerd te houden. 1 Maar je melk is geen gewoon voedsel – het heeft meer dan alleen voedingswaarde.

Waaruit bestaat moedermelk?

Hieronder noemen we enkele andere bestanddelen van moedermelk die in elke voeding aanwezig zijn en waarvan er vele niet kunnen worden kunstmatig kunnen worden nagemaakt:

  • Miljoenen levende cellen Dit zijn onder meer witte bloedcellen die de afweer bevorderen, maar ook stamcellen, die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en genezing van organen. 2
  • Meer dan 1.000 proteïnen3 die helpen bij de groei en ontwikkeling van je baby, zijn immuunsysteem activeren en neuronen in de hersenen ontwikkelen en beschermen.
  • Al die moedermelk proteïnen zijn gemaakt van aminozuren. Er zitten meer dan 20 van deze verbindingen in je melk. Een aantal daarvan, nucleotiden genaamd, neemt 's nachts toe en wetenschappers denken dat ze mogelijk een slaapbevorderende werking hebben. 4, 5
  • Meer dan 200 complexe suikers die oligosacchariden 6 worden genoemd en die fungeren als prebiotica die de 'goede bacteriën' in de darmen van je baby voeden. Ze voorkomen ook infecties doordat ze in de bloedbaan van je baby terechtkomen en verminderen je baby's risico van hersenontsteking.
  • Meer dan 40 enzymen. 7 Enzymen zijn katalysatoren die chemische reacties in het lichaam versnellen. De enzymen in je melk vervullen taken zoals het ondersteunen van de spijsvertering en het immuunsysteem van je baby en helpen je baby om ijzer op te nemen.
  • Groeifactoren die een gezonde ontwikkeling ondersteunen. 1 Deze zijn van invloed op onder andere je baby's darmen, bloedvaten, het zenuwstelsel en de klieren, die hormonen afscheiden.
  • Over hormonen gesproken, je moedermelk heeft er een hele hoop van! 7 Deze slimme chemische stoffen versturen berichten tussen weefsels en organen om ze goed te laten werken. Sommige daarvan helpen om de eetlust en slaappatronen van je baby te reguleren en kunnen zelfs de band tussen jullie versterken.
  • Vitaminen en mineralen – voedingsstoffen die een gezonde groei en werking van de organen ondersteunen en helpen om de tanden en botten van je baby te vormen. 1
  • Antistoffen, die ook wel immunoglobulinen worden genoemd. Er zijn vijf elementaire vormen van antistoffen en ze zijn alle in je melk aanwezig. 8 Ze beschermen je baby tegen ziekten en infecties door bacteriën en virussen te neutraliseren.
  • Je hebt misschien al eens gehoord van langeketenvetzuren, omdat die een cruciale rol spelen in het opbouwen van het zenuwstelsel van je baby en bijdragen aan een gezonde hersen- en oogontwikkeling. 9 En je raadt het al, meerdere daarvan zitten ook in je moedermelk!
  • 1.400 microRNA's, waarvan aangenomen wordt dat ze de expressie van genen reguleren en helpen om de ontwikkeling van ziekten te voorkomen en te stoppen, het immuunsysteem van je baby ondersteunen en een rol spelen in het opnieuw in vorm brengen van de borst.10

Dit is al een lange lijst, maar het nog maar een deel van alle bestanddelen van je moedermelk. Ook ontdekken wetenschappers nog steeds nieuwe. Opmerkelijk genoeg kunnen de hoeveelheden van deze bestanddelen op verschillende momenten variëren, afhankelijk van de leeftijd en de behoeften van je baby.

Laten we bij het begin beginnen ...

De eerste paar dagen: colostrum

De eerste melk die je borsten produceren na de geboorte van je baby wordt colostrum genoemd. Deze dikke, kleverige moedermelk wordt ook wel 'vloeibaar goud' genoemd, niet alleen vanwege de geel- of oranjeachtige kleur ervan, maar omdat deze melk zo belangrijk is voor het voeden en beschermen van je kwetsbare pasgeboren baby.

In het begin produceer je zeer kleine hoeveelheden – slechts 40 tot 50 ml binnen 24 uur 11 – maar aangezien het maagje van je baby nog maar zo groot als een knikker is, heeft hij er niet meer van nodig. Colostrum is ook zeer licht verteerbaar. En de kleine hoeveelheid wordt ruimschoots gecompenseerd door de kwaliteit ervan.

De samenstelling van colostrum

Colostrum heeft dezelfde bestanddelen als je latere melk zal hebben. Alleen zijn de hoeveelheden van deze bestanddelen anders, omdat colostrum is afgestemd op de behoeften van je pasgeboren baby.

Zo wordt colostrum wordt soms een natuurlijke vaccinatie genoemd, omdat er zoveel antistoffen en witte bloedcellen in zitten. Je eerste melk moet deze bevatten om je baby te kunnen beschermen tegen infecties en ziekten, nadat je baby de veiligheid van je baarmoeder heeft verlaten.

De beschermende eigenschappen van colostrum zijn ook belangrijk voor het spijsverteringsstelsel van je baby. Baby's worden geboren met een doordringbare darmwand, die door colostrum wordt bekleed en afgedicht.12,13 Dit is vooral belangrijk als je baby prematuur geboren is, omdat hij dan een groter risico op de gevaarlijke darmaandoening necrotiserende enterocolitis (NEC) heeft. 13

Daarnaast is colostrum rijk aan mineralen en vitaminen, met hogere concentraties vitamine A, E en K dan rijpe moedermelk. Het percentage proteïnen in colostrum is ook hoger. 1 Verder werkt colostrum als een laxeermiddel dat je baby helpt om de eerste vaste ontlasting, meconium, te produceren. 14

De weken daarna: overgangsmelk

Tijdens de eerste week van het leven van je baby, ongeveer twee tot vier dagen na de bevalling, ga je meer moedermelk aanmaken. Je kunt voelen dat je borsten voller en steviger worden – dit komt omdat je melkproductie op gang komt. Op de derde dag zal je baby 300 tot 400 ml moedermelk per 24 uur drinken. Tegen de vijfde dag stijgt dat naar 500 tot 800 ml, dus is het geen verrassing als je borsten groter aanvoelen! 11

Van dag vijf tot veertien wordt je melk overgangsmelk genoemd. 15 Zoals de naam al aangeeft, vormt deze melk de overgang tussen colostrum en rijpe melk. De melk wordt romiger qua kleur en textuur en heeft meer vet, calorieën en lactose (een natuurlijke suiker). Het is daardoor het ideale voedsel voor je snel groeiende pasgeboren baby.

Maar wees gerust: je melk zit nog steeds vol beschermende antistoffen, levende cellen, 'goede' bacteriën en andere bioactieve bestanddelen die helpen je baby gezond te houden.15

Na vier weken: rijpe melk

Tegen de tijd dat je baby vier weken oud is, is je moedermelk volledig rijp. De melk is rijk aan proteïnen, suiker, vitaminen en mineralen plus talrijke bioactieve bestanddelen zoals hormonen, groeifactoren, enzymen en levende cellen om de gezonde groei en ontwikkeling van je baby te ondersteunen. 7

Vanaf vier weken blijven de voedingswaarde en de gehaltes van de bestanddelen in rijpe melk over het algemeen constant. Maar de samenstelling van je moedermelk kan nog steeds van dag tot dag en van voeding tot voeding veranderen.

Als jij of je baby bijvoorbeeld ziek zijn, maakt je lichaam om die specifieke ziekte te bestrijden antistoffen aan, die in je melk terechtkomen. En wat helemaal bijzonder is: zodra je baby de wereld begint te verkennen en speelgoed in zijn mond stopt, stijgt de hoeveelheid beschermende enzymen die bacteriën bestrijden in je melk. 16 Deze variatie in de samenstelling van moedermelk laat zien hoe de melk zich aanpast aan de veranderende behoeften van je baby.

Wat wordt bedoeld met voormelk en achtermelk?

Het kan je opvallen dat je melk dikker en romiger lijkt aan het einde van een voedingssessie. Dat komt doordat het vetgehalte naarmate de voedingssessie vordert geleidelijk stijgt door het proces van melk die door de borst stroomt. Deze melk wordt vaak achtermelk genoemd, terwijl de eerste, meer 'waterige' melk bekendstaat als voormelk. Door deze namen denk je misschien dat er een omschakelingsmoment is waarbij voormelk overgaat in achtermelk, maar dat is niet zo. Dit is een geleidelijk proces. 15 Beide melktypen zijn essentiële onderdelen van een complete voeding en zijn rijk aan vitaminen, mineralen, proteïnen en suikers.

Het vetgehalte van je melk houdt verband met hoe leeg je borst is. Je borsten zullen aan het begin van de ene voedingssessie voller zijn (melk met een lager vetgehalte) dan aan het begin van andere voedingen (melk met een hoger vetgehalte). Dus maak je niet te veel zorgen over voormelk en achtermelk – je baby krijgt uiteindelijk per 24 uur een vergelijkbare totale hoeveelheid vet binnen. 17

Samenstelling van moedermelk na zes maanden

Je vraagt je misschien af wat er met je melk gebeurt als je op de lange termijn doorgaat met borstvoeding geven. Kan je lichaam echt maanden of zelfs jaren achtereen moedermelk van zulke hoge kwaliteit blijven produceren? Het antwoord luidt: onderschat je borsten niet!

Hoewel je vast voedsel moet introduceren als je baby zes maanden oud is om zijn voorraad van bepaalde voedingsstoffen zoals ijzer aan te vullen, 18 vormt jouw melk nog steeds een groot deel van de voeding van je baby.

Als je baby bijvoorbeeld zeven maanden oud is, haalt hij nog steeds 93% van zijn calorieën uit moedermelk. Zelfs tussen 11 en 16 maanden oud zal de helft van de dagelijkse calorieëninname van je baby van melk afkomstig zijn. 19

Dus wees gerust in de wetenschap dat jullie allebei nog vele maanden kunnen blijven profiteren van de voordelen van borstvoeding.

Literatuur

1 Ballard O, Morrow AL. Human milk composition: nutrients and bioactive factors. Pediatr Clin North Am. 2013;60(1):49-74.

2 Hassiotou F et al. Cells in human milk: state of the science. J Human Lact. 2013;29(2):171-182.

3 Beck KL, et al. Comparative proteomics of human and macaque milk reveals species-specific nutrition during postnatal development. J Proteome Res. 2015;14(5):2143-2157.

4 Zhang Z et al. Amino acid profiles in term and preterm human milk through lactation: a systematic review. Nutrients. 2013;5(12):4800-4821.

5 Sánchez CL et al. The possible role of human milk nucleotides as sleep inducers. Nutr Neurosci. 2009;12(1):2-8.

6 Moukarzel S, Bode L. Human milk oligosaccharides and the preterm infant: a journey in sickness and in health. Clin perinatol. 2017;44(1):193-207.

7 Hamosh M. Bioactive factors in human milk. Pediatric Clinics. 2001;48(1):69-86.

8 Brandtzaeg P. The mucosal immune system and its integration with the mammary glands. The J Pediatr. 2010;156(2):S8-15.

9 Uauy R et al. Essential fatty acids in early life: structural and functional role. Proc Nutr Soc. 2000;59(1):3-15.

10 Alsaweed M et al. Human milk cells and lipids conserve numerous known and novel miRNAs, some of which are differentially expressed during lactation. PLoS One. 2016;11(4):e0152610.

11 Neville MC et al. Studies in human lactation: milk volumes in lactating women during the onset of lactation and full lactation. Am J Clin Nutr. 1988;48(6):1375-1386.

12 Marchbank T et al. Pancreatic secretory trypsin inhibitor is a major motogenic and protective factor in human breast milk. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol. 2009;296(4):G697-703.

13 Herrmann K, Carroll K. An exclusively human milk diet reduces necrotizing enterocolitis. Breast Med. 2014;9(4):184-190.

14 Lawrence RA, Lawrence RM. Breastfeeding: A guide for the medical profession. 7th ed. Maryland Heights MO, USA: Elsevier Mosby; 2010. 1128 p.

15 Martin CR et al. Review of infant feeding: key features of breast milk and infant formula. Nutrients. 2016;8(5):279.

16 Montagne P et al. Changes in lactoferrin and lysozyme levels in human milk during the first twelve weeks of lactation. InBioactive components of human milk 2001 (pp. 241-247). Springer, Boston, MA.

17 Kent JC, et al. Volume and frequency of breastfeedings and fat content of breast milk throughout the day. Pediatrics. 2006;117(3):e387-395.

18 Kuo AA et al. Introduction of solid food to young infants. Matern child health J. 2011;15(8):1185-1194.

19 Dewey KG et al. Breast milk volume and composition during late lactation (7-20 months). J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1984;3(5):713-720.